2- مقدمه

مدل‌سازی اطلاعات ساختمان به‌ عنوان یک فناوری نوین، فرایندی است مشتمل بر تولید و مدیریت در ارائه نرمِ ویژگی‌های فیزیکی، عملکردی و سایر امکانات ساختمان‌ها به وسیله ابزارها، فناوری‌ها و قراردادها. این مدل‌سازی کلیدی در صنعت ساخت‌وساز است که در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته و زمینه‌ساز پیشرفت‌های قابل توجهی بوده است. مدل‌سازی اطلاعات ساختمان ابزاری مهم برای بهبود کارایی، کیفیت و همکاری در صنعت ساخت‌وساز ‌‌می‌باشد که کشورهای مختلفی با توجه به نیازها و شرایط خود رویکردهای متفاوتی را برای پیاده‌سازی و استفاده از این سیستم ساختمانی اتخاذ کرده‌اند. متأسفانه در ایران هنوز چهارچوب استاندارد مشخصی برای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تدوین نشده است. در این مقاله به استاندارد‌‌های نوین تدوین شده در کشور‌‌های پیشرو در صنعت ساختمان پرداخته شده است. بررسی این استاندارد‌‌ها که به صورت جداگانه و پراکنده در نقاط مختلف جهان انجام گرفته را ‌‌می‌توان با دیدگاه مشخص مورد تجزیه و تحلیل قرار داد تا تصمیم‌گیرندگان استاندارد در ایران بتوانند به رهیافت مناسبی جهت تدوین این استاندارد در کشور دست یابند.

3- ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان

با توجه به سرعت روز افزون دنیا در مسیر توسعه و درگیر بودن ساخت‌وساز به عنوان یکی از قدیمی‌ترین و مورد نیاز‌ترین شاخه‌‌های فعالیت صنعتی انسان در این مسیر، بشر نیازمند ایجاد تحول در این عرصه خواهد بود. ساخت‌وساز نمی‌تواند ثابت بماند و باید بطور مداوم پیشرفت کند و فناوری‌‌ها و رویکرد‌‌های جدیدی معرفی کند که یکی از این فناوری‌‌ها مدل‌سازی اطلاعات ساختمان است. این مفهوم در اواخر قرن گذشته شناخته شده است که اولین بار توسط چارلز ایستمن² در سال 1974 پیشنهاد شد و بصورت سیستم توصیف ساختمان (BDS)³ مطرح شد[1] که از اوایل دهه 2000 با توسعه مدل‌سازی پارامتریک سه بعدی در صنعت معماری، مهندسی، ساخت‌وساز (AEC)⁴ گسترش یافت. سپس این فناوری به طور فعال توسعه پیدا کرد و امروزه جزئی جدایی‌ناپذیر از ساخت‌وساز مدرن است[2]. تکنولوژی مذکور در سال‌‌های اخیر در دنیا بسیار مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان فرایند ایجاد، ذخیره، مدیریت، تبادل و به اشتراک گذاری اطلاعات در مورد اشیاء ساختمان تعریف ‌‌می‌شود[3]. ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان فرایندی مجازی است که تمام جنبه‌‌ها، موضوع‌‌ها و سیستم‌‌های یک شیء را در یک مدل مجازی در بر می‌گیرد و به همه اعضای تیم طراحی (مالکان، معماران، مهندسان، پیمانکاران و تأمین‌کنندگان) اجازه ‌‌می‌دهد با دقت و کارایی بیشتری نسبت به استفاده از فرایند‌‌های سنتی همکاری کنند[4]. اطلاعات به دست آمده از شبیه‌سازی‌های اطلاعاتی در تصمیم‌گیری‌‌های بهتر و ایجاد فعالیت‌‌های مؤثر و مفید به‌خصوص در مراحل اجرایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مدیریت اطلاعات موفق، در هماهنگی بین ذینفعان، اتوماسیون و اداره فعالیت‌های داده‌‌‌ای صحیح دارای عملکرد می‌باشد.

جدول1- محاسن ‌‌‌تأثیرگذار مدیریت اطلاعات ساختمان در فعالیت‌‌ها

3-1- آمریکا

یکی از کشور‌‌های ‌‌‌تأثیرگذار در تعریف استاندارد برای دست‌اندرکاران این فناوری است تا بتوانند روابط خود را بر اساس الگو‌‌ها و نقش‌‌ها تنظیم نمایند. اولین بخش استاندارد ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان توسط مؤسسه ملی علوم ساختمان(NIBS)⁵ در سال 2007 منتشر گردید. در سال 2010 ویرایش دوم راهنمایی بکارگیری پروژه‌‌های مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در ایالات متحده انتشار یافت. مؤسسه ملی علوم ساختمان استاندارد جدید NBIMS-US را معرفی کرد که چهارچوبی برای ایجاد و استفاده از مدل‌‌های مربوط به مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در پروژه‌‌های ساختمانی را فراهم ‌‌می‌کند و شامل راهنمایی‌‌هایی برای بهترین روش‌‌ها و فرایندهای آن ‌‌می‌باشد[5].

 نسخه جدید NBIMS-US V2 در سال 2012 که تمرکز بیشتری به فرایندهای استانداردسازی و تبادل اطلاعات دارد، منتشر شد. همچنین در نسخه NBIMS-US V3 که در سال 2015 منتشر شد، بهترین شیوه‌‌های به روز و پروتکل‌‌های تبادل اطلاعات مورد بحث قرار گرفته است. این نسخه مربوط به سازماندهی و کنترل فرایند تجاری با استفاده از اطلاعات در نمونه دیجیتال برای ‌‌‌تأثیر بر اشتراک‌گذاری اطلاعات در طول چرخه عمر کامل یک دارایی است. آخریــن نسخه NBIMS-US نسخه V4 بوده که در سال 2023 منتشر شده است[5].

3-1-1- اتحادیه پیمانکاران ایالات متحده (AGC) ⁶  

با توجه به شکل‌گیری نوع قرارداد‌‌های مناسب ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان که مشکلات زیادی برای تدوین‌کنندگان مقررات وجود داشت، الحاقیه انجمن پیمانکاران آمریکا در سال 2008 منتشر شد که در سال‌‌های 2015 و 2017 دچار ویرایش شده است[6].

2-1-3- الحاقیه اجماع ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (301)⁷

به استاندارد اصلی ایجاد روابط قراردادی جداگانه بین «کارفرما و طراح» و «کارفرما و پیمانکار» اشاره می‌کند که شامل اصلاح و تغییر برخی از تعاریف قرارداد اصلی و قراردادهای وابسته، تفکیک دو مدل طراحی و ساخت، تعریف مدل فدرال، تخصیص مسئولیت هرکدام از طرفین پروژه در ارتباط با داده‌‌ها و بر اساس سهم آن‌‌ها در تهیه مدل یا دسترسی به مدل، عمده‌گذاری ریسک نرم‌افزاری به کارفرما و تخصیص مالکیت معنوی می‌باشد [7].

3-1-3- انجمن معماران آمریکا  (AIA) ⁸

انجمن معماران آمریکا همواره پیش‌رو در ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان بوده است و کارهایی همچون تدوین و انتشار استانداردها و قراردادهای مرتبط با ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساخت، ارائه منابع آموزشی مثل کتاب‌ها، وبینارها و دوره‌های آموزشی و حمایت مالی از تحقیقات و توسعه در این زمینه انجام داده است. همچنین این انجمن از طریق برگزاری سمینار‌‌های تخصصی به ترویج استفاده از این رویکرد کمک می‌کند[8]. انجمن معماران آمریکا جهت رفع مسائل قراردادی راهکارهای مختلفی را ارائه کرده است، ابلاغ موافقت نامه‌‌های ویژه و مستقل برای ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان است که ارتباط بین دست‌اندرکاران پروژه در بستر دیجیتالی را مشخص ‌‌می‌نماید و همچنین پیوست‌‌های قراردادی دیجیتالی که به پیمان‌‌های استاندارد موجود اضافه می‌شوند را نیز تدوین و منتشر نموده است که مانند الحاقیه به قرار داد اضافه شده و به منظور تدوین مسائل دیجیتالی پروژه مورد استفاده قرار ‌‌می‌گیرد [9].

4-1-3- ‌‌‌موافقت‌نامه دیجیتالی انجمن معماران آمریکا

در سال 2007 اولین نسخه موافقت‌نامه دیجیتالی انجمن معماران آمریکا منتشر گردید و در سال 2013 مورد تجدید‌نظر قرار گرفت. این ‌‌‌موافقت‌نامه قراردادی که با عنوان (AIA Document C106) شناخته ‌‌می‌شود، یک ‌‌‌موافقت‌نامه مستقل است که چگونگی بکارگیری و انتقال داده‌‌های دیجیتال که آزادی عمل زیادی در گنجاندن شرایط خاص هر یک از طرفین ‌‌می‌دهد، بکار گرفته ‌‌می‌شود که هیچ ‌‌‌موافقت‌نامه دیگری برای استفاده و انتقال داده‌‌های دیجیتالی بین عوامل پروژه وجود نداشته باشد[10].

5-1-3- پیوست‌‌های قراردادهای دیجیتالی انجمن معماران آمریکا

انجمن معماران آمریکا علاوه بر تدوین ‌‌‌موافقت‌نامه مستقل برای قرار دادهای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان همانند اتحادیه پیمانکاران ایالات متحده، پیوست‌‌های ویژه قراردادی دیجیتال که به صورت الحاقیه تهیه شده‌اند و به قراردادهای موجود صنعت ساخت اضافه می‌شود، را نیز منتشر نموده است. در سال 2007 این پیوست‌‌ها تهیه شده و در طی سال‌‌های بعد به تدریج به اصلاح و جایگزینی آن‌ها با پیوست‌‌های قراردادی جدید اقدام شده است. اولیـن پیوست قراردادی ایــن انجمن AIA Documents E201-2007 نام دارد که به قرار داد طرفین پروژه اضافه ‌‌می‌شود و به موجب آن فرایند انتقال و تبادل داده‌‌های دیجیتالی با یکدیگر تعیین ‌‌می‌گردد. با پیشرفت ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در سال 2008 انجمن معماران آمریکا، AIA Documents E202-2008 که مانند E201، پیوست قرار داد اصلی است را ارائه کرد.

در این پیوست بررسی الزامات محتوای مدل در پنج سطح تشریح و نحوه‌ استفاده مجاز را از محتوای مدل (شامل شرایط عمومی- پروتکل هماهنگی و مقررات، مالکیت مدل، الزامات مدل، مدیریت مدل- سطح توسعه- اجزای مدل) در هر سطح را تعیین کرد. با تغییرات به وجود آمده در نحوه‌ استفاده از کامپیوتر و داده‌های دیجیتال در صنعت ساخت، انجمن معماران آمریکا نیز انواع دیگر از پیوست‌های قراردادی مرتبط با مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در سال 2013 منتشر نمود:

•  Building Information Modeling and Digital Data Exhibit
• AIA Document E203
• AIA Document G201
• Data Protocol Form Project Digital
• AIA Document G202
• Form Project Building Information Modeling Protocol

با ارائه این مدارک در واقع E203، G201، G202 جایگزین پیوست‌‌های قراردادی E201، E203 شده‌اند[11].

2-3- انگلستان

انجمن صنعت ساخت⁹ در سال 2009 نسخه استاندارد AEC را منتشر کرده که در سال 2010 نسخه دیگر آن انتشار یافت. این نسخه برای بهره‌برداری از فناوری ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان با نرم افزار رویت¹⁰ بوده که با سامانه نرم‌افزاری آن و همچنین سیستم قراردادی FIDIC کاملا سازگار است[12]. اولین نسخه قراردادی آن BIM Protocol نام دارد که در سال 2013 انتشار یافته و در سال 2018 ویرایش دوم آن منتشر شد. این نسخه از  BIM LEVEL 2 پشتیبانی می‌کند یعنی تعهدات، مسئولیت‌‌ها و محدودیت‌‌های مرتبط با استفاده از مدل‌‌ها را مشخص ‌‌می‌نماید. همچنین برای پروژه‌‌های قراردادی، چهارچوب قراردادی جدید تعریف می‌کند.

BIM Protocol در انطباق با BS1192-2 بوده که استاندارد بکارگیری مدل‌سازی اطلاعات ساختمان است[13]. در اواخر سال 2018، دو استاندارد بین‌المللی برای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان با نام‌‌های  BS EN ISO 19650-1و BS EN ISO 19650-2 منتشر شد که در 19650-1 مفاهیم و اصول اولیه‌‌‌ای چون سازماندهی اطلاعات در کار‌‌های ساختمانی، مدیریت اطلاعات با استفاده از ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تعریف شده و در 19650-2 مرحله تحویل دارایی، منتشر شده است و این دو استانداردها به ترتیب جایگزین  BS 1192(اصول) و PAS 1192-2  (مرحله سرمایه/تحویل) ‌‌می‌شوند[14].

3-3- فنلاند

در سال 2012 کشور فنلاند که یکی از کشور‌‌های پیشگام در صنعت ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان بوده با توجه به الزامات شرکت سنات پروپرتیز¹¹ به منظور ارائه دستور‌العمل‌‌های بکارگیری مدل‌سازی اطلاعات ساختمان مجموعه اسناد الزامات مشترک مدل‌سازی اطلاعات ساختمان¹² را منتشر کرد. این شرکت یک شرکت دولتی تحت نظارت وزارت اقتصاد فنلاند ‌‌می‌باشد که مسئولیت مدیریت و اجاره دارایی‌‌های دولت فنلاند را برعهده دارد. هدف اصلی از ارائه این مجموعه اسناد ثبت تغییرات در مستندات نیازمندی است تا نیازمندی‌‌های یک پروژه به روز باشد و با تصمیمات گرفته شده هماهنگ باشد. همچنین اطلاعات جدیدتر برای مرحله بعد در دسترس باشد. این مجموعه اسناد نتیجه یک پروژه توسعه گسترده به نام COBIM است[15].

بر اساس دستور‌العمل‌‌های قبلی سازمان‌‌های کارفرمایی و تجارب حاصل از آن‌ها به همراه تجربه‌‌های کاربران، الزامات مشترک مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تهیه شده که شامل موارد زیر می‌باشد:

فنلاند ده‌‌ها پروژه آزمایشی را در این کشور مورد بررسی قرار داده که حاصل آن مجموعه‌هایی است که شامل دستورالعمل‌‌ها و الزامات مدل عمومی زیرساخت، فرمت تبادل اطلاعات مدل زیرساخت و همچنین سیستم طبقه‌بندی Infra BIM است. یکی دیگر از دستور‌العمل‌‌های مرتبط با این تکنولوژی در پروژه‌‌های زیر بنایی در سال 2015 توسط بیلدینگ‌اسمارت فنلاند¹³ با نام (Common Infra BIM Requirements YIV 2015) منتشر شد. اولین پیش نویس این الزامات بین سال‌‌های 2010 تا 2014 توسط شرکت کنندگان در بسته کاری (InfraFINBIM)¹⁴ پروژه RYM Oy تهیه گردید و این بسته کاری برای مدیریت پروژه‌‌هایی که از ‌‌مدل‌سازی استفاده ‌‌می‌کنند، تهیه شده است[16].

دستورالعمل‌های ‌‌مدل‌سازی InfraBIM شامل اسناد زیر است:

1) پروژه مبتنی بر مدل داده، 2) الزامات ‌‌مدل‌سازی عمومی، 3) داده‌‌های اولیه، 4) مدل و مدل‌سازی در مراحل مختلف طراحی در پروژه، 5) مدل‌‌های ساختمان، 6) تضمین کیفیت مدل، 7) براورد مقادیر، 8) مدیریت هزینه، 9) تصویرسازی، 10) مدیریت دارایی، 11) استفاده از مدل در مراحل مختلف، 12) طراحی ساخت و همچنین استفاده و نگهداری از پروژه‌‌های زیربنایی.  Inframodelدر سال 2014 برای تبادل اطلاعات زیر‌ساخت و همچنین روش‌‌های بکارگیری از استاندارد LandXML مورد بررسی و استفاده قرار گرفت. نسخه اولیه آن شامل اجزایی برای مدل‌‌های زمین، سطوح زیرزمینی، هندسه جاده‌‌ها، و راه آهن و لایه‌‌های ساختمانی است[17]. پروژه Open InfraBIM یک پروژه موفق در فنلاند بوده که در سال‌‌های 2012 تا 2022 تحت استاندارد InfraBIM اجرا شده است[18].

4-3- استرالیا

‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در استرالیا نیز با پیشرفت و گسترش روبه‌رو است. با این وجود هنوز تعیین بهترین مسیر برای اجرایی نمودن ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در دست بحث و بررسی است. دیدگاه اغلب دست‌اندرکاران ساخت در سطح صفر و یک این است که مدل‌‌های قرار دادی سنتی (قرارداد‌‌های طراحی و ساخت) مناسب هستند. این دیدگاه تا حد زیادی درست است، زیرا سطح صفر و یک مدل‌سازی اطلاعات ساختمان به طور کلی روند طراحی دو بعدی است که در دهه‌‌های گذشته مورد استفاده قرار گرفته است. در سطح دوم، تنها پروتکل بیم به قرارداد پیوست ‌‌می‌شود. پروتکل مذکور به عنوان سند قرارداد در نظر گرفته ‌‌می‌شود و دارای اولویت بیشتری نسبت به دیگر اسناد مربوط به بیم است. این پروتکل مشخصات فنی ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان و همچنین تعهدات طرفین قرارداد در رابطه با استفاده از مدل بیم را مشخص ‌‌می‌کند. استرالیا پذیرفته است که که در سطح دوم بیم هرگونه تلاش برای ویرایش قراردادهای استاندارد تنها مانع دیگری است که برای اجرای گسترده بیم به وجود ‌‌می‌آورد. سطح دوم بیم استفاده از یک پروتکل جداگانه با رویکرد ترجیحی قراردادی است و در مورد قرارداد‌‌هایی که مربوط به الزامات سطح دوم که مورد استفاده انگلستان و ایالات متحده است، سازگار می‌باشد. لازم به ذکر است تا سال 2016 صنعت ساخت استرالیا هیچ قراردادی که با سطح سوم بیم سازگار باشد، ایجاد نکرده است زیرا سطح سه نیاز به توسعه قراردادهای جدید استاندارد دارد و انواع قراردادهای موجود به طور کلی با الزامات و اهداف سطح سوم مدل‌سازی فوق‌الذکر مطابقت ندارند[19]. برای اجرایی نمودن این مدل‌سازی در استرالیا راهنمایی‌‌هایی تهیه شده است: در سال 2015 یک راهنما تحت عنوان راهنمای تدارکات ساختمان و ساخت‌وساز: یکپارچه‌سازی تیم پروژه و ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان¹⁵ منتشر شده است. این راهنما با همکاری انجمن صنعت ساخت استرالیا ¹⁶ (ACIF) و شورای تدارکات و ساخت‌وساز استرالیا‌¹⁷ (APCC) تهیه شده است. در سال 2018 ایالت کویینزلند برای پروژه‌‌های زیربنایی بیانیه قابلیت دیجیتالی برای زیرساخت کوئینزلند¹⁸را معرفی کرد که موضوع آن پیاده‌سازی تدریجی ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساخت طی پنج سال بعد بوده است. در این بیانیه استفاده از OpenBIM منتشر شده توسط سازمان بیلدینگ‌اسمارت استرالیا و همچنین بهترین شیوه‌‌ها و استاندارد‌‌های موجود با مشورت نتسپک²⁰ و مرتبط با ISO 19650 جزء دستورالعمل‌‌ها قرار گرفته اند. سازمان نتسپک یک سازمان ملی غیر انتفاعی که دارای web portal است و اولین نسخه استاندارد اصلی استرالیا را یعنی راهنمای ملی مدل‌سازی اطلاعات ساختمان نتسپک²¹ در سال 2011 منتشر کرده است. سپس در سال 2016 نسخه دوم این استاندارد را معرفی کرده که مفهوم سطح توسعه²² (LOD) بر اساس AIA Document E202 را در بر دارد. به طور کل استاندارد‌‌های استرالیا را ‌‌می‌توان در موارد زیر خلاصه نمود[20].

• National Guidelines For Digital Modeling 2009
• NATSPEC National BIM Guide 2011 & 2016
• NATSPEC BIM Properties Generator 2022

5-3- سنگاپور

از آنجایی که با بالا رفتن ساخت‌وساز در سنگاپور تعداد کارگران خارجی در این کشور زیاد شده است، دولت سنگاپور گسترش بکارگیری فناوری مدل‌سازی اطلاعات را در دستور کار خود قرار داده تا با این کار هم به کاهش تعداد کارگران خارجی کمک کند و هم بهره وری در صنعت ساخت را میسر نماید. این دستور العمل تا حدی است که بکارگیری بیم در ساختمان‌‌های با سطح زیر بنای بیش از 5000 متر اجباری اعلام شده است [21]. برای تعیین چهارچوب استفاده از این فناوری اداره ساختمان و ساخت²³ (BCA) راهنمایی تحت عنوان راهنمای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان سنگاپور²⁴ را منتشر کرد که نسخه اول آن در سال 2012 و نسخه دوم آن در سال 2013 ارائه شده است. همچنین در ارتباط با قرارداد متناسب با این مدل‌سازی پروتکل ویژه‌‌‌ای به نام شرایط خاص ²⁵ معرفی شده است که به قرارداد طرفین پروژه پیوست میشود و شرایط مربوط به چگونگی بکارگیری مدل‌سازی اطلاعات ساختمان را برای هرکدام از طرفین قرارداد مشخص ‌‌می‌نماید. نسخه اول این پروتکل در سال 2012 و نسخه دوم آن در سال 2015 منتشر شده است. سازمان BCA همچنین راهنمای الزامات مدل‌سازی اطلاعات ساختمان برای برنامه اجرایی آن²⁶ را در سال 2013 معرفی کرد که شامل موارد زیر ‌‌می‌باشد[22].

1)اطلاعات پروژه، اعضای پروژه، 2) اهداف پروژه، موارد استفاده از ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان برای هر مرحله از یک پروژه، 3) اقلام قابل تحویل مدل‌سازی اطلاعات برای هر مورد استفاده از آن، 4) مدل نویسنده و کاربران برای هر یک از نتایج قابل تحویل آن مدل‌سازی، 5) اجزای مدل، سطح جزئیات و ویژگی‌‌ها برای هر کدام از اقلام قابل تحویل ، فرایند ایجاد نگهداری انتشار و همکاری با مدل‌سازی مذکور، محیط فنی میباشد.  Singapore VDC Guide از اسناد و مدارک دیگری است که در سال 2017 توسط BCA منتشر شده است[23].

3-6- چین

یکی دیگر از پیشگامان در عرصه ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان کشور چین است که اولین بار در سال 2007 مؤسسه پژوهش و طراحی استاندارد ساختمان چین (CIBSDR)²⁷ استاندارد دیجیتال اجزای ساختمان ²⁸را ارائه کرد. در سال 2012  وزارت مسکن شهری و روستایی (MOHURD)²⁹ در استاندارد‌‌های ساختمانی تجدید نظر کرد و پنج استاندارد مرتبط با مدل‌سازی نام‌برده را انتشار داد که عبارتند از[24]:

• استاندارد بکارگیری مدل اطلاعات.
• استاندارد ذخیره سازی مدل اطلاعات.
• استاندارد تحویل مدل اطلاعات.
• استاندارد مدل اطلاعات مهندسی صنایع تولیدی.
• استاندارد طبقه‌بندی و کدگذاری مدل اطلاعات.

این استاندارد‌‌ها در چین بر اساس کارکرد به سه دسته تقسیم می‌شوند: استاندارد‌‌های راهبردی: شامل چهارچوبی برای توسعه و پیاده‌سازی مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، استاندارد‌‌های بنیادی: شامل ذخیره سازی و انتقال داده بر اساس فناوری اطلاعات و در نهایت استاندارد‌‌های کاربردی: شامل راهنمایی برای کارشناسان صنعت ساخت‌وساز در مورد چگونگی استفاده از ابزارهای آن مدل در چرخه زندگی ساختمان ‌‌می‌شود. استاندارد‌‌های ملی توسط اداره استانداردسازی دولت ملی ³⁰ استانداردهای حرفه‌‌‌ای توسط وزارت مسکن و توسعه شهری و روستایی، استانداردهای استانی توسط اداره استاندارد سازی دولت استانی³¹ و استانداردهای انجمن توسط برخی انجمن‌‌های مرتبط با صنعت ساخت‌وساز تدوین می‌شود.

استاندارد یکپارچه برای کاربرد مدل اطلاعات³² ، یک استاندارد ملی و راهبردی است[24].

3-7- نیوزیلند

نیوزیلند در سال 2014 کمیته شتاب مدل‌سازی اطلاعات ساختمان نیوزیلند³³ را برای کمک به پیاده‌سازی این مدل‌سازی در این کشور تشکیل داد. بعد از ان نیز از سال 2019 برنامه تحول صنعت فناوری‌‌های دیجیتال³⁴  (ITP) آغاز شد که وزارت تجارت نوآوری و اشتغال ³⁵(MBIE) نقش مهمی‌در بوجود آمدن این برنامه داشته است. در سال 2021 اهداف مربوط به تغییرات در دیجیتالی شدن پروژه‌‌های زیرساخت عمومی ارائه شدند که شامل استاندارد سازی، پروژه‌‌های آزمایشی با استفاده از Digital twin، یکپارچه سازی مدل‌ و بازنگری در استراتژی دیجیتال نیوزیلند ‌‌می‌شود. در نهایت در سال 2022 یک برنامه بلند مدت 10 ساله (تا سال 2032) به نام پیش نویس طرح تحول صنعت فناوری‌ها³⁶ بصورت پیش‌نویس تهیه شد که به تحول صنعت فناوری‌‌ها بپردازد که البته شامل صنعت ساخت‌وساز هم ‌‌می‌شود. هدف اصلی این طرح افزایش کارایی، بهبود کیفیت و ارتقا همکاری در صنعت فناوری‌‌هاست. انجمن تحقیقات ساختمان نیوزیلند (BRANZ)³⁷ با همکاری انجمن مهندسین مشاور نیوزیلند ³⁸(ACENZ) در سال 2014 کتاب راهنمایی را تحت عنوان کتاب راهنمای مدل‌سازی اطلاعات ساختمان نیوزیلند³⁹ را برای پیاده‌سازی و استفاده از مدل‌سازی مذکور در پروژه‌‌های ساختمانی منتشر نموده که در سال‌‌های 2016 و 2019 دچار ویرایش‌‌هایی شده است. این کتاب راهنما به عنوان یک مرجع جامع و کاربردی برای پیاده‌سازی و استفاده از ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساخت در پروژه‌های ساختمانی در نیوزیلند تهیه شده است و به تیم‌های پروژه، مدیران و سایر ذی‌نفعان کمک می‌کند تا از این فناوری به بهترین شکل استفاده کنند. همچنین دارای ضمیمه تعاریف سطوح توسعه⁴⁰ (LOD) در نسخه سوم خود ‌‌می‌باشد[20].

8-3- آلمان

تا سال 2014 مدل‌سازی اطلاعات ساختمان بیشتر در پروژه‌های بخش خصوصی در آلمان استفاده می‌شد و کارفرمایان بخش عمو‌‌می‌تجربه کافی در به‌کارگیری آن نداشتند. در سال 2013، کمیته‌ای توسط وزارت حمل‌و‌نقل و زیرساخت دیجیتال فدرال آلمان⁴¹ برای اصلاح پروژه‌های بزرگ تشکیل شد. این کمیته پیشنهاد کرد که برای کاهش ریسک‌ها از روش‌های دیجیتالی مانند مدل‌سازی اطلاعات ساختمان استفاده شود. در سال 2015، BMVI  نقشه راه جامعی برای معرفی تدریجی روش‌های مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تعریف کرد که هدف آن اجباری کردن آن برای پروژه‌های زیرساختی فدرال در سال 2020 بود. نتایج پروژه بزرگ BIM4INFRA 2020 که توسط دولت آغاز شده بود، به راه‌اندازی مسیر به سوی اجباری شدن این تکنولوژی کمک کرد. این پروژه شامل تعریف دقیق اجرای ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، هدایت پروژه‌های آزمایشی، ایجاد راهنما‌‌ها و جزوه‌های جامع و تدوین اقدامات لازم توسط صنعت و دولت برای غلبه بر موانع بود.

پروژه BIM4INFRA 2020 نقطه عطف مهمی برای پیاده‌سازی گسترده مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در آلمان فراهم کرد. اخیراً، مرکزی تحت عنوان BIM Germany برای دیجیتالی‌سازی صنعت ساخت‌وساز توسط دولت آلمان راه‌اندازی شده است که کارهای BIM4 INFRA 2020 را ادامه خواهد داد و به پیشبرد استانداردسازی و هماهنگ‌سازی، توسعه یک مفهوم جامع آموزشی، ارائه مشاوره و پشتیبانی برای پروژه‌هایی با اینگونه مدل‌سازی و ایجاد یک چشم‌انداز برای دیجیتالی‌سازی آینده بخش ساخت‌وساز آلمان خواهد پرداخت. نقشه راه ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمانی اهداف زیر را تعریف می‌کند: افزایش دقت در برنامه‌ریزی و کاهش هزینه‌های اضافی، تصویری‌سازی گزینه‌های برنامه‌ریزی، کاهش خطاهای طراحی از طریق تشخیص برخوردها و تقویت همکاری بین ذینفعان، ارزیابی دقیق افزایش هزینه‌ها ناشی از درخواست‌های تغییر توسط مالکان، بهبود اطمینان از فرایندهای ساخت‌وساز از طریق شبیه‌سازی توالی‌های ساخت‌وساز، بهبود ارتباطات با عموم از طریق تصویری‌سازی قابل درک از پروژه‌های ساخت‌وساز، بهینه‌سازی هزینه‌های چرخه عمر از طریق شبیه‌سازی هزینه‌های چرخه عمر و ارائه مدل دیجیتال به مالک برای مدیریت تأسیسات. این نقشه راه، تحویل پروژه‌های مبتنی بر ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان را بر اساس استاندارد ISO 19650  تعریف کرده و شامل ویژگی‌های کلیدی زیر است: تعریف نیازمندی‌های اطلاعاتی کارفرما  (EIR)⁴² در هر پروژه، ایجاد یک طرح اجرایی (BEP) ⁴³ توسط تأمین‌کننده، پیاده‌سازی اصل مدیریت مدل فدرالی مدل‌سازی اطلاعات ساختمان، استفاده از محیط داده مشترک، استفاده از استانداردهای تبادل داده باز مانند  (IFC)⁴⁴، بررسی رسمی مدل‌های آن برای تحقق نیازمندی‌های اطلاعاتی کارفرما. برای رسیدن به این هدف، سه مرحله تعریف شده است: مرحله اول: 2017-2015: مرحله آماده‌سازی؛ مرحله دوم: 2020-2017: مرحله آزمایشی توسعه‌یافته؛ مرحله سوم: از 2020: سطح یک مدل‌سازی اطلاعات ساختمان برای پروژه‌‌های جدید[25]. استاندارد(VDI 2552)  که توسط انجمن مهندسان آلمانی ⁴²(VDI) و مؤسسه استاندارد آلمان ⁴³(DIN) تهیه شده است، به عنوان استاندارد ملی ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساخت آلمان در نظر گرفته می‌شود. این استاندارد (VDI 2552) بر اساس 9 بخش طبقه‌بندی شده است[26].

1) رهنمود چهارچوب،2) اصطلاحات و تعاریف ،3) مقدارها و کنترل ،4) محتوای مدل و تبادل داده ،5) مدیریت داده ،6) مدیریت تجهیزات ،7) فرایندها ،8) مهارت‌ها ،9) طبقه‌بندی‌ها

4- جمع‌بندی

جدول2- خلاصه‌‌‌ای از سوابق استفاده از مدل‌سازی اطلاعات ساختمان در کشورهای مختلف ارائه شده است:

نتایج بررسی‌‌ها نشان ‌‌می‌دهد که تا سال2020 حدود 73% از دست‌اندکاران حوزه ساخت‌وساز در کشورهای جدول (2) از سیستم ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان آگاه و استفاده می‌کنند. حدود 26% از این رویکرد اطلاع دارند اما و تنها 1 % از دست‌اندرکاران حوزه ساخت در کشور‌‌های بررسی شده از این فناوری اطلاعی ندارند. متأسفانه در ایران چهارچوب استاندارد مشخصی برای ‌‌مدل‌سازی اطلاعات ساختمان تدوین نشده است. چرا که در ایران صنعت ساخت در مرحله پذیرش مدل‌سازی اطلاعات ساختمان می‌باشد و به طور کامل به بلوغی از پیاده‌سازی این سیستم در سازمان‌‌ها نرسیده‌ا‌یم. لذا با بررسی این استانداردها که به صورت مجزا در نقاط مختلف جهان انجام شده، نشان ‌‌می‌دهد که ‌‌می‌توان با تجزیه و تحلیل آن‌ها، از دیدگاه مشخصی از متخصصان و پژوهشگران فعال در این حوزه این فناوری را پیشِ‌روی تدوین‌کنندگان استاندارد ایران قرار داد تا بتوانند به رهیافت مناسبی برای تدوین استاندارد آن در کشور دست یافت.

5- پی‌نوشت

1. Building Information Modeling
2. Charles Eastman
3. Building Description System
4. Architecture Engineering Construction
5. National Institute of Building Sciences
6. Associated General Contractors
7. The BIM Addendum 301 Consensus DOCS
8. The American Institute of Architects
9. Construction Industry Consul
10.  

• Autodesk Revit

11. Senate Properties 2007
12. Common BIM Requirements 2012
13. BuildingSMART Finland
14. General Infra Model Requirements and Instruments, The Open Inframodel Data Exchange Format Developed in Finland, The InfraBIM Classification System
15. Building and Construction Procurement Guide: Project Team Integration and Building Information Modelling
16. Australian Construction Industry Forum
17. Australian Procurement and Construction Council
18. The Digital Enablement for Queensland Infrastructure
19. BuildingSMART Australia
20. NATSPEC
21. NATSPEC National BIM Guide
22. Level Of Development
23. Building and Construction Authority
24. Singapore BIM Guide
25. BIM Particular Condition
26. BIM Essential Guide for BIM Execution Plan
27. China Institute of Building Standard Design and Research
28. Building Objects Digital Standard
29. Ministry Of Housing Urban Rural Construction
30. National Government Standardization
31. Provincial Government Standard
32. Unified standard for Building Information model Application
33. The New Zealand's BIM Acceleration Committee
34. Industry Transformation Plan
35. Ministry of Business, Innovation and Employment
36. Technologies Draft Industry Transformation Plan
37. Building Research Association of New Zealand
38. Association of Consulting Engineers New of Zealand
39. New Zealand BIM Handbook
40. Level Of Development
41. Federal Ministry of Transport And Digital Infrastructure
42. Employer’s Information Requirement
43. BIM Execution Plan
44. Industry Foundation Classes
45. Verein Deutscher Ingenieure
46. Deutsches Institut fur Normung

مهدی ده‌یادگاری

دانشجوی دکتری مهندسی و مدیریت ساخت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، عضو سازمان نظام‌مهندسی ساختمان استان فارس